http://www.tray-fa.com

Bodur Elma Yetistiriciligi Print E-mail

       Elma yetiştiriciliğinde ağaçların gelişebilecekleri taç genişliklerine göre elma ağaçlarını üç grupta toplamak mümkündür.

Image1- Geniş hacimli ağaçlar
2- Orta hacimli ağaçlar
3- Bodur ağaçlar

1- Geniş hacimli ağaçlar :
Tohum ya da kuvvetli klonal anaçlar üzerine aşılanan çeşitlerin meydana getirdiği tiplerdir.

2- Orta hacimli ağaçlar :
 Standart çeşitlerin mutasyonu sonucu meydana gelen, kuvvetli veya orta kuvvetli anaçlar üzerine aşılanabilen supur tiplerdir. 

3- Bodur ağaçlar :
   Standart veya supur elma çeşitlerinin, bodur veya yarı bodur anaçlar üzerine aşılanması ile elde edilen tiplerdir.

      Elma yetiştiriciliğnin kültür tarihi 4000 yıl gibi bir geçmişe sahipse de yetiştiricilikteki ilerlemeler ancak son yüzyıl içinde meydana gelmiştir. Elma yetiştiriciliği üç aşamada bugünkü seviyesine ulaşmış olur.

       Birinci aşama standart kültür çeşitlerinin yetiştirilmesidir. Bilinçli olarak yetiştirilen bu elma çeşitleri geniş hacimli, yüksek boylu, standart kültür çeşitleri olup ağaç başına alınan ürün miktarı fazla olmasına rağmen birim Image alandan alınan ürün azdır. Ayrıca ağaçların yüksek boylu  ( 8-10 mt) geniş hacimli  10-12 mt olmaları budama, mücadele, hasat gibi işlemlerini zorlaştırmaktadır. Ağaçların meyveye yatma yaşları  6-11 yıl arasında değişmektedir. Uygulanan terbiye sistemleri Goble, değişik doruk dal, doruk dal, piramit dir. Standart elma çeşitlerine örnek olarak amasya, hüryemez, Starking delicious, Golden delicious, Grany smitt, Jonathan gibi elma çeşitlerini verebiliriz.
 
    İkinci aşama, standart elma çeşitlerinin daha değişik varyasyonlarını gösteren, ağaçların tomurcuklarında meydana gelen mutasyonlar sonucu daha kaliteli meyvelere sahip, küçük hacimli supur tiplerin elde edilmesidir. Ayrıca gelişme ve kalem üzerine yaptıkları etki bakımından kuvvetleri farklı anaçların bulunması da bu safha da olmuştur. Supur elma ağaçları, tohum anaçları üzerine aşılanan standart elma çeşitlerine göre daha küçük hacimli orta kuvvette ağaçlar meydana getirmektedir. dolayısıyla ağaç boyu ve genişliği standartlara göre 2/3 oranında azalmaktadır. Bu da budama, mücadele, hasat gibi işlemlerini daha kolaylıkla yapılabilmesini sağlamaktadır. Supur ağaçlarda birim alana dikilen ağaç sayısı ve dolayısıyla verimde artma görülmektedir. Ağaçların mahsule yatmaları 4-6 yıl arasında değişmekte olup, terbiye şekilleri olarak goble, değişik doruk dallı şekil, palmet gibi şekiller uygulanabilir. Supur tipi elmalara örnek olarak Starking deliciousn supurları olan Starkrimson, ledspur, Golden delicious un supurları olan  Golden stark spur, Yellow spur, Grany smitt in spuru olan  Granny Simitt, Red deliciousun supuru olan Silver spuru verebiliriz.

     Gerek standart çeşitlerin gerekse spur çeşitlerin oldukça geç meyveye yatmaları, tüketici beğenisinin meyve rengi, iriliği, aroması gibi özelliklere göre devamlı değiştiği günümüzde, kısa sürede mahsul vermeye yönelik elma yetiştiriciliğini zorunlu kılmıştır. Ayrıca tarım alanlarının nüfus artışının aleyhine olarak azalması, birim alandan daha fazla ürün alınmasını, gübre, ilaç, işçilik gibi girdilerin fazla olması birim ürün miktarının  maliyetinin azaltılmasını gerektirmektedir.
   
        Üçüncü aşama olarak bu faktör göz önüne alındığında BODUR ELMA Yetiştiriciliği günümüzde önem kazanmıştır.

       Bodur elmalar standart veya spur elma çeşitlerinin, bodurlaştırıcı klonal anaçlar üzerinde yetiştirilmesi ile elde edilirler.

Bodur elma yetiştiriciliğinin avantajlarını şu şekilde sıralayabiliriz.

Image1- Bodur elmaların boyları en fazla 2-2,5 mt kadar yükselir. Bu nedenle budama, mücadele, hasat gibi kültürel işlemlerin kolaylıkla yapılması temin edilir.
2- Birim alana dikilen fidan sayısı fazladır. Standart çeşitlerde dekara  ortalama 15-20, spur çeşitlerde 55-65 fidan dikildiği halde bodur ağaçlarda ortalama 120- 250 ve hatta 400 fidan dikilebilmektedir.
3- Ağaç başına verim az olmasına rağmen birim alana verim yüksektir. Ekonomik verim çağında bir dekardan 4-6 ton ürün alınabilir.
4- Bodur ağaçlarda gelişme boyunca 8-9 yaşına kadar bir terbiye ve budamaya gerek duyulmadan tabii halde yetiştirilebilir.
5- Bodur elma ağaçlarının olgunluk çağına gelmeleri diğerlerine göre daha erkendir. Dikimden 4 yıl sonra olgunluk çağına gelerek düzenli meyve vermeye başlarlar. Üçüncü yılda dekardan 3-4 ton ürün alınabilir.
6- Ekonomik ömürlerinin diğer çeşitlere göre kısa olması nedeniyle çeşit değişimi ve bahçenin yenilenmesi kolaylıkla yapılabilir.

     Bodur elma yetiştiriciliğinde bu avantajların yanında mahsurlu olan bazı durumlar da bulunmaktadır. Bunlar :

1- Çok bodur tiplerde köklerin zayıf olması nedeniyle ağaçların toprağa tutunmaları zayıf olacağından fazla rüzgardan etkilenirler. Bunun için fidanların başına herek dikilmesi ve tele alınmış terbiye sistemlerinin yapılması gereklidir.
2- Bazı anaçlar toprak yapısı bakımından seçici özellik göstermekte olup drenajın iyi, toprağın verimli ve kuvvetli olmasını ister. Fazla ıslak veya fazla kuru topraklardan hoşlanmazlar.
3- Bazı bodur anaçlar kök kanseri, mildiyö, kök boğazı çürüklüğü gibi, toprak hastalıklarına karşı duyarlıdır.

Klonal Elma Anaçları
         Bodur, yarı bodur ve kuvvetli özellik gösteren, aşılandıkları elma çeşitlerine bu özelliği geçiren anaçlardır.

ImageÇok Bodur Elma Anaçları
( M 27, M9, M26)
         Bu anaçlar standart çeşitlerden Red delicious un çeşitleri, Grany smitt, Staymen ve benzerleri ile iyi işlenmiş verimli topraklarda en iyi sonucu verirler.

M 27 ( Yellow Paradise ) :
          Çok bodur bir anaç olup kök sistemi zayıftır. Üzerine aşılanan çeşitler çok erken mahsule yatar. Aşılanan kuvvetli çeşitler için verimli toprakların olması gereklidir. Bugün bilinen en bodur anaç olup geniş alanlarda kullanılmaktadır. Verim çağında problemsiz yıllarda oldukça sabit ürün verir. Dekardan 4-6 ton mahsul alınabilmektedir. Boyunun 1,2 mt olması kültürel işlemlerin toprak seviyesinden yapılmasını kolaylaştırmaktadır. Dekara sıra arası 2,5 mt sıra üzeri 1 mt olacak şekilde 400 fidan dikilebilir. Ateş yanıklığına karşı az hassastır.

M9
      Çok bodurdur, kök sistemi zayıf olup toprağa tutunması da zayıftır. Kuvvetli çeşitler için çok verimli toprak ister. Tepe ve hendek daldırması şeklinde üretilir. M9 ile aşılanan çeşitler çok erken meyveye yatar. Bu anaçlar Red delicious un spur tipleri ile acıbenek hastalığına sebep olduğu için tavsiye edilmez. Toprak verimliliğine ve terbiye sistemine bağlı olarak sıra arası 3,5- 4,5 mt. Sıra üzeri 1,2 mt olmalıdır.  Dekara 120-250 adet fidan dikilebilir. Kök sistemi zayıf olduğundan herek dikilmeli ve tele alınmalıdır.
         Kök çürüklüğüne dayanıklı, mildiyö, kök kanserine duyarlıdır.

M26
         M9 dan daha kuvvetli bodur bir anaçtır. Daha geniş ve kuvvetli kök sistemine sahiptir. Kuraklığa biraz dayanıklı olup sulama koşullarının iyi olmasını ister. Verimli topraklar için tavsiye edilir. Üzerine aşılanan çeşitler erken meyveye yatar. Aşılanan standart çeşitler için sıra arası 3,3-4,5 mt. Sıra üzeri 11,5-2,5 mt, spur çeşitler içinse sıra arası 3,5-4 mt, sıra üzeri 1-1,5 mt. Olmalıdır. Red delicious’un bütün kuvvetli spur çeşitleri için tavsiye edilebilir.
        Mildiyö, kökboğazı çürüklüğüne duyarlı kök kanserine dayanıklıdır.

Yarı Bodur Elma Anaçları
ImageBu gruba M7 ve MM 106 çeşitleri girmektedir.
M7
         Yarı bodur zayıf köklü bir anaçtır. Fazla miktarda saçak köke sahiptir, toprağa tutunması iyi değildir. M26 ile MM 106 arasında orta kuvvette bir yapı meydana getirir. derin, iyi işlenebilen topraklarda yetiştirilebilir. Standart çeşitler için sıra arası 4,5 mt, sıra üzeri 2,5-3 mt olmak üzere dekara 80-120 fidan, spur çeşitler içinse sıra arası 4 mt sıar üzeri 1-1,5 mt olacak şekilde dekara 150-250 fidan dikilebilir. Bu anaç üzerine Red ve Golden delicious çeşitleri Mcintosh çeşidi aşılanabilir. Kök boğazı çürüklüğüne duyarlı kök kanseri ve mildiyöye dayanıklıdır.
   
M106
         Yarı bodur iyi kök sistemine sahip bir anaçtır. Üzerine aşılanan çeşitler çok erken meyveye yatar ve sabit ürün verir. Kuru ve hafif topraklarda bodur, verimli topraklarda oldukça kuvvetli ağaçlar meydana getirir.  Meyvesi geç olgunlaşan çeşitler için uygun olmamaktadır. Orta kuvvetteki Golden, Rubra, İmperatore gibi standart çeşitlerde sıra arası 3-3,5 mt sıra üzeri 4-4,5 mt olacak şekilde 70-100 fidan, spur çeşitler içinse sıra arası 4 mt, sıra üzeri 1-1,5 mt olacak şekilde dekara 100-160 fidan dikilebilir.
         Toprağın potasyum noksanlığına dayanıklı, magnezyum noksanlığına hassastır. Mildiyö, kök kanseri, kök boğazı çürüklüğüne duyarlıdır.
      
Kuvvetli Anaçlar
ImageM2
   Kuvvetli, üzerine aşılanan çeşidi erken meyveye yatırır ve düzenli ürün vermesini temin eder. Golden, Ozark gold, Romebeaty gibi kuvvetli olmayan standart çeşitler ile Mcintosh, Red delicious un zayıf spurları için tavsiye edilir. Standart çeşitler için sıra arası 4-4,5 mt sıra üzeri 3-3,5 mt olacak şekilde dekara 50-80 fidan, spur çeşitler için sıra üzeri 1,5- 2mt olacak şekilde 125 fidan dikilebilir. Kök  çürüklüğü ve Mildiyö’ye duyarlıdır.

M MIII
         Kuvvetli ve kurağa fazla dayanım gösteren bir anaçtır. Farklı iklim ve toprak şartlarına uyum sağlayabilir. Red delicious un zayıf spurları ve Golden in bütün spurları ile Bahçe kurulabilir. Genel olarak sıra arası 4 mt sıra üzeri 1,5-2 mt olacak şekilde fidan dikilebilir.

     Diğer klon anaçlarının etkilendiği bütün hastalıklara karşı sınırlı dayanıklılık gösterir.

Bodur Elmada Terbiye Şekilleri
     Bodur elma yetiştiriciliğinde bodur anaçlar üzerine aşılanan standart ve spur çeşitlerin morfolojik ve fizyolojik yapıları farklı olması nedeniyle farklı terbiye sistemleri uygulanır. Kültürel işlemlerin kolaylıkla yapılabileceği, ağacın güneş ışınlarından daha fazla istifade edebileceği bir terbiye sistemi seçilmelidir.

Standart Çeşitlerde Terbiye Sistemi
  Image       Standart elma ağaçlarında bahsedilen tohum anaçları ve kuvvetli klon anaçları üzerine aşılanan standart çeşitlerde goble, doruk dallı şekil, değişik doruk dallı şekil, palmet gibi terbiye sistemleri uygulanabilmektedir.ancak bodur ve yarı bodur anaçlar üzerine aşılanan elma çeşitleri için bodur pramit, serbest palmet, doruk dallı çalı, serbest dallanan doruk dallı çalı ve çit sistemi uygulanmaktadır. Bu sistemlerden çalı şekilleri budama yapılmadan dikilen fidanlarda kolaylıkla sağlanabilir. Ayrıca dikimle beraber toprak seviyesinden 50 cm veya 90 cm kesim yapılarak ince dalların gelişmesi engelleşmiş olur. Dikimden itibaren 4-5 yıl süre ile ya hiç budama yapılmaz ya da çok az budama ile bazı fazla dallar çıkartılır veya uçları alınır. Çeşit ve anaç arasındaki uyum dikkate alınarak sınırlı bir müdahele yapılabilir. Fidanlar zayıf gelişme gösteriyorsa gelişmeyi kuvvetlendirmek için ağır budama yapılabilir. Verim çağındaki ağacın boyu belli bir yüksekliğe ( 2.40- 2,60 ) geldiğinde tepe kesimi yapılır ve yan dalların gelişmesi sağlanır. Mahsul dallarının çoğalması için verimden düşmüş dallar çıkartılır yeni mahsül dallarının dallarının gelişmesi sağlanır.

Spur Çeşitlerde Terbiye Sistemi
 Image          Bodur elma anaçları üzerine spur elma çeşitleri ile aşı yapılmışsa genel olarak serbest dallı çalı şekli terbiye sistemi uygulanabilir. Çünkü ağaçların genel karakteri buna müsaittir. Standart çeşitlerde olduğu gibi terbiye sistemleri uygulanacak olursa olumsuz sonuçlar alınabilir. Ağaçlara kesim yapmadan palmet sisteminde olduğu gibi eğerek, bükerek, dal açıları genişletilerek şekil verilebilir. Dikimden itibaren 4-5 yıl budama yapılmadan serbest dallı şekil meydana getirilir. Ağaçlar daha sonraki yıllarda tabii olarak doruk dalla doğru açı yapar ve iyi dağılım gösteren lateral ( ikincil ) dallarla şeklini tamamlar.

    Dikimde fidanlar ya serbest halde bırakılmakta, ya toprak seviyesinden 50 cm den, ya da 90 cm den kısaltılmaktadır. Toprak seviyesinden 50 cm den kısaltılmakla ağaçlar daha fazla dal meydana getirirler. Bu durumda lider dalla geniş açı meydana getiren 4-5 dal serbest halde büyür. Bu terbiye sisteminde 3.yılda dekardan 3-4 ton mahsul alınabilir. Spur çeşitlerde ilk budama, ağaçlar 7-8 yaşına gelince yapılabilir. Bu durumda basiy bazı kesimlerle ikinci sıra iskelet meydana getirilerek mahsulden düşmüş dallar çıkartılır. Düzenli dağılım göstermeyen fazla birbiri içine giren dallar temizlenir. Bu sistemde ağaç ya da beton kazıklar arasına  2-3 sıra tel çekilerek düzenli şekilde bağlanır.bu durumda meyveye yattıklarında meyve yükü hafifletilerek dalların kırılması önlenmiş olur. Ayrıca rüzgarın olumsuz etkisi de azaltılır.

 
< Prev   Next >

Ana Menu

Ana Sayfa
TARIM
ARASTIRMA
^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^
LINKLER
Ara - Bul
^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^

Tarim Bölümü

Counter

Free Counter